“EVLATLARIMIZI KUZULARIMIZI KURDA YEM ETMEYECEĞİZ”

Lansman programının en dikkat çeken konuşmalarından birini, NUN Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Esra Albayrak gerçekleştirdi. Gençlerin dijital bağımlılıklarına dair artış kaydedildiğini belirten Albayrak, ailelerin bu hususta kritik rolüne vurgu yaptı.

Albayrak, konuşmasında şu ifadelere yer verdi: “Sözlerime çocuklar ile başlamak istiyorum. Çocuklar iyi ki varlar. İyi ki masumiyetleriyle, tertemiz kalpleriyle, zihinleriyle varlar. İyi ki sordukları sorularla varlar. Onların sorduğu sorular bizim yetişkin dünyamızdaki ön kabullerdir veya sonradan edindiğimiz arızalardan muaf sorulardır. Dolayısıyla çocuklar bazı şeyleri bize yeniden düşündürmeye aday sorular sorarlar. İyi ki varlar. Dünyanın belki de dengede kalmasının hikmetinde çocukların payı olabilir diye düşünenlerdenim. TÜGVA'yı böyle güzel bir vesileyle bizi bir araya getirdiği için tebrik ediyorum. Toplumsal olarak özel bir dönemden geçiyoruz. Ben de biraz sosyal bilimler tarafıyla biraz da eğitim camiasının içine son on yıldır girmiş ve daha öncesinde de yüksek öğretimde biraz hizmet eden bir kardeşiniz olarak birkaç veriyi paylaşmaya ihtiyacı duyuyorum. Bunlardan bir tanesi de Bilgi Teknolojileri Kurumu’nun yakın bir zamanda yayınladığı bir çalışma. Yirmi binden fazla öğrenciyle yapılan bir çalışmada görülüyor ki gerçekten alarm veren bir durum var. Gençlerimizin yüzde otuz beşinin dijital bağımlılıklar konusunda alarm veren bir seviyede olduğunu, yüksek risk grubunda olduğunu ortaya koyuyor. İşin daha acı olanı bu gençlerin büyük bir kısmının dijital okul yazarlık anlamında da yetersiz bir olgunlukta olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla önlerine düşen bilginin doğru olduğunu sorgulamadan kabul edebilen bir tablo var karşımızda. Bir diğer araştırma var ki o da gençlerin yüzde otuz üçünün yapay zeka ile yazışmanın insanla konuşmaktan daha kolay olduğunu düşündüğünü gösteriyor. Bu hepimizin oturup belki gözyaşı dökerek üzerinde düşünmesi gereken bir veri. Hakikaten ciddi anlamda sorgulamamız gereken neyi nerede yanlış yaptık da evlatlarımızı bir makinenin duygusu olmayan, idraki olmayan, tefekkür edemeyen bir makinenin vicdanıyla baş başa bıraktık. Tırnak içerisinde vicdanı olmayan bir makine aslında. Üstüne üstlük çocuklarımız en derin duygularını bu makineyle paylaşıyor. Bu makineden cevaplar almaya çalışıyorlar. Gençlerimiz maalesef, yönlerini belirlerken yapay zeka kullanıyor. Sıkıntınız olduğu zaman, duygusal zorluklar yaşadığınız zaman, üzüldüğünüz zaman kullandınız oluyor mu yapay zekayı? gerçekten hepimizin düşünmesi gereken bir tablo var. Fakat bu güvenli liman gibi görülen dijital mecralara biraz daha yakından baktığınızda aslında çok zehirli, çok sınırlı sayıda şirketin elinde algoritmalarının oluşturulduğu bir yapı. Bu yapıyla ilgili yine yakın zamanda okuduğum bir araştırma çok ilgimi çekti. En büyük yapay zeka araçlarından bir tanesi çok ciddi anlamda manipülasyon yapıyor. Eğitim seviyesi yüksek kişilerle muhatap olduğunda hata payı, bilgiyi verirken verdiği bilginin hatalı bilgi olma, küçümseme içerme, alaycılık içerme oranı yüzde birin altındayken eğitim seviyesi düşük bir kullanıcıyla muhatap olduğunda yüzde kırklarının üstünde manipülasyon yapıyor, alaycılık yapıyor, küçümseme tavrı gösteriyor. Dolayısıyla şunu görmek lazım, mevcut makineler her ne kadar mükemmelleşse de her ne kadar günlük hayatımızı kolaylaştırıyor gibi görünse de kendi içinde barındırdığı çok zehirli, karanlık, yaşadığımız toplumda beğenmediğimiz pek çok şeyi aslında yineleyen ve belki biraz daha sisli bir hale getiren bir algoritmaya sahip. Dolayısıyla bizlerin yetişkinler olarak çocuklarımıza karşı en temel sorumluluğu iyimser bir tavır içinde olmamak. Dijital mecra karşısında çocuklarımızı korumak zorundayız. Bunun özgürlüklerle hiçbir alakası yok. Bunun ifade özgürlüğüyle hiçbir alakası yok. Çocuğunuza bile isteye zehir vermezsiniz. Bozuk bir yemek yedirmezsiniz. Hatta biz Türk anneleri çok korumacıyızdır. Yani serin havada üzerine bir mont geçirmeden dışarı çıkarmayız yani. O rüzgarın tenine değmesine bile kıyamayız yani. Öyle bir toplumda yetiştik hepimiz. Dolayısıyla bizler olsa olsa bilmediğimiz için bu mecraları bu kadar denetimsiz bir şekilde çocuklarımıza bırakıyoruzdur. Biz yetişkinlerin farkında olması lazım. Yoksa işte Maraş'ta, Urfa'da yaşadığımız hadiseleri Türk toplum kodlarıyla, Türk medeniyet kodlarıyla uzaktan yakından anlaşılabilecek bir tarafı yok. Ama birbirine benzeyen bir dünyada dijitalleşme bütün ülkelerin meselesi ve bu dijital mecralarda yetişen çocuklar sanki bizlerin çocukları değil. Dolayısıyla çocuklarımızdan elimizi çekmemek gibi bir sorumluluğumuz var. Bu alanı tehlikelere karşı korumak sorumluluğumuz var. Ailelere çok iş düşüyor. Onlar da haklı olarak ‘Biz nasıl koruyacağız ki?’ diye soruyorlar. O kadar cazip ki dijital mecraların bağımlılık yapmak gibi bir meselesi var. Yapmak zorundalar. Dijitalde yıllarca bence tütün bağımlılığıyla mücadele etmek için çok çabaladım. Uyuşturucu, alkol, dijital hepsi bunun bir parçasıydı. Ama şunu gördüm bağımlılık meselesiyle çalışan herkes şunu bilir ki ortak bir mekanizma var. O mekanizmayı işlettiğinizde tutuyor. Milyarlarca dolar para dökülen bir sektörden bahsediyoruz. Bu sektör dijitalde daha da büyük. Bu şirketleri düşündüğümüzde tüm bu ‘yapaylıklar’ milyarlarca dolarlık bir av meselesi. Dolayısıyla biz bu konudaki avcıyı tanıyoruz. Av olanın da çocuklarımız olsun istemiyoruz. Dokunduğunda netleşiyor. Evlatlarımızı, kuzularımızı kurda yem etmeyeceğiz.

Devletimize düşen işler var. Yakın zamanda oluşturulan dijital mecralarda ilgili düzenlemeyi çok önemli buluyorum. Dünyada da en iddialı yasa çalışmalarından bir tanesi oldu. Şimdi bundan sonrası bizlerin kolaylaştırılması gereken şeyler var. Sivil toplum kuruluşlarına çok iş düşüyor. TÜGVA'nın bu çalışmasını, ‘taşın altında elini koymak’ olarak değerlendiriyorum.  Ailelerin çocuklarını özellikle de çok uzun bir yaz tatilinde nasıl, neyle meşgul edeceklerini hem zihnen hem bedenen hem manen bilmediklerini görüyorum. Dolayısıyla zorlandıklarını görüyorum. Hele çalışan anne babaların hanelerinde işin daha da zor olduğu tabii ki çok anlaşılabilir bir şey. Yaz Okulu gibi bu projelerin ücretsiz olması hakikaten bir toplumsal iyilik hareketi olduğunun bir başka delili. Şunu hiçbir zaman unutmamamız gerekiyor. İnsan toplumsal bir varlık. İnsan tek başına kaldığında bir makinenin başında iyileşebilecek bir varlık değil. İnsan insanın yurdudur. Bizim buna yeniden bu ayarı yeniden dönebilmek için insanın ancak insan karşısında duygularını keşfedebileceğini, ancak insanla temas halindeyken kibrini, riyasını, kıskançlığını, merhametini, cömertliğini tecrübe edebileceğini veya gözlemleyebileceğini biliyoruz. Dolayısıyla bunun için alanlar açmamız lazım, güvenli alanlar açmamız lazım. TÜGVA Yaz Okullarını bu güvenli alanı sağladığını hem de gönüllüler üzerinden bunu sağlayabildiğini görüyorum. Danışman pek çok hocayla çalıştıklarını biliyorum eğitim programlarını düzenlerken. Ben de bir eğitimci olarak bir anne olarak ben çok teşekkür ediyorum.”